Đặt vấn đề: Từ 10/2007 đến 10/2008, với sự tài trợ của USAID/PEPFAR thông qua Quĩ Cứu trợ nhi đồng Mỹ, các nghiên cứu viên của CIHP và trường Đại học Y Hà Nội đã triển khai nghiên cứu các yếu tố nguy cơ và yếu tố bảo vệ các bạn trẻ trong hành vi dùng thử ma túy tại các tỉnh thành phố lớn của Việt Nam: Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh và Hồ Chí Minh.

Phương pháp: Đây là một nghiên cứu định tính với cỡ mẫu mỗi tỉnh là 20 phỏng vấn sâu, trong đó có 10 người nghiện ma túy (05 dạng hút hít và 05 dạng tiêm chích, có cả nam, cả nữ đa số tập trung vào lứa tuổi dưới 25); 10 người còn lại là những người không nghiện ma túy nhưng có mối quan hệ tương đối mật thiết với người nghiện ma túy: anh chị em ruột của người nghiện, bạn gái/bạn tình của người nghiện, bạn thân cùng khu phố/cùng lớp với người nghiện. Phỏng vấn sâu được tiến hành với cả hai nhóm nhằm tìm hiểu các yếu tố nguy cơ (nhóm nghiện ma túy) và các yếu tố bảo vệ tiềm tang (nhóm không dùng ma túy).

Kết quả: Kết quả phân tích sơ bộ cho thấy đại đa số thanh thiếu niên nghiện hút thường bắt đầu từ hút ma túy; trong toàn bộ mẫu phỏng vấn chỉ có 1 trường hợp chích ngay từ lần sử dụng ma túy đầu tiên. Theo chúng tôi, đây là phát hiện tương đối quan trọng cần được kiểm chứng kỹ trong các điều tra lớn. Nhưng có thể nói từ trước đến nay chúng ta đã nói quá nhiều về nguy cơ nhiễm HIV do tiêm chích ma túy không an toàn mà quên mất rằng tiêm chích ma túy chỉ là hành vi cuối cùng trong chu trình nghiện ma túy của người nghiện. Muốn dự phòng hiệu quả, cần phải bắt đầu từ dự phòng đừng bao giờ thử hút hít lẫn tiêm chích ma túy. Kết quả nghiên cứu cho thấy các yếu tố nguy cơ trong việc thử ma túy ở nhóm trẻ tuổi gồm có: việc buồn trong gia đình (bố mẹ mất, li dị, cãi nhau, bị bố mẹ mắng etc), vấn đề về tình cảm/ái tình (bạn gái, bạn trai, người yêu bỏ, cãi nhau với người yêu etc), tò mò, kết quả học tập kém, bị thầy cô giáo mắng oan và yếu tố quan trọng nhất là có bạn nghiện. Kết quả phỏng vấn cho thấy thanh thiếu niên thường bắt đầu thử ma túy khi có từ 2 đến 3 yếu tố nguy cơ xuất hiện đông thời đó là buồn + có bạn nghiện hay mất thăng bằng tình cảm + có bạn nghiện v.v. Yếu tố có bạn nghiện là yếu tố quan trọng nhất và xuất hiện tại tất cả các tình huống thanh thiếu niên dùng thử ma túy. Các người bạn nghiện thường chỉ nói các tác dụng tốt, kích thích trí tò mò của người chưa thử ma túy và tìm các cơ hội để mời người chưa dùng dùng thử ma túy, đôi khi còn dùng sức ép nhóm để ép người chưa dùng dùng thử ma túy. Các yếu tố bảo vệ bao gồm việc giám sát có hiệu quả từ bố mẹ, các kỹ năng từ chối khi được mời, rủ dùng thử ma túy.