VNIGSH - khoá đào tạo thường niên về giới, tình dục và sức khoẻ, tưởng chỉ có thể được tổ chức 2 lần do dự án chỉ có hai năm. Nhưng, với sự thành công của hai khóa VNIGSH 1 và 2, CCIHP lại có được tài trợ để tiếp tục thực hiện kh oá học. Và sau vòng tuyển chọn gắt gao 27 học viên là những nghiên cứu viên, giảng viên, cán bộ chương trình, tư vấn viên, đồng đẳng viên, phóng viên làm trong lĩnh vực giới, tình dục và sức khoẻ đã trở thành những học viên của VNIGSH 3. Các học viên ở nhiều lứa tuổi khác nhau và đều là những “chuyên gia” trong lĩnh vực của mình, nhưng họ vẫn thấy mình còn “trẻ”, còn “mù thông tin”; còn “thiên lệch” khi nhìn nhận những vấn đề về giới, tình dục, sức khoẻ. Và như chia sẻ của chính những người trong cuộc, VNIGSH 3 đã giúp họ sáng tỏ hơn, “trưởng thành” hơn trong lĩnh vực này.

Tình dục còn hơn cả “chuyện ấy”

Ngay từ lần tìm hiểu suy nghĩ đầu tiên của học viên khi nghe từ “tình dục”, hầu hết học viên nghĩ ngay đến “chuyện ấy” với các hình thức quan hệ tình dục khác nhau trong đó phần nhiều là giao hợp, đến tình yêu, đến việc sinh con, đến các mức độ khác nhau của khoái cảm… Và học về tình dục theo suy luận của các học viên là học về cách thức, tư thế quan hệ tình dục… hay nói ngắn gọn “học về tình dục là học về cách thức để làm cho “chuyện ấy” ngọt ngào hơn”.

Tình dục phải chăng chỉ bao gồm những gì mà nhiều người đã biết và có thể hình dung về nó như các hình thức từ âu yếm, vuốt ve đến giao hợp; mục đích: khoái cảm, sinh con… ? Thực tế là các bài học đã giúp các học viên nhận ra rằng tình dục còn nhiều hơn thế. Tình dục còn bao gồm cả vai trò giới (việc một người nam, người nữ cần làm gì theo mong đợi của xã hội), thái độ, giá trị… của mỗi người. Tình dục còn liên quan đến kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội…

Học viên được thấy, được phân tích các yếu tố liên quan đến tình dục, và khi hiểu tình dục theo nghĩa rộng hơn quan hệ tình dục, tình dục liên quan đến nhiều yếu tố, nhiều học viên đã chia sẻ một cách hài hước rằng đã có thể nhìn đâu cũng thấy tình dục như ý kiến của bạn Hoàng Minh Phương đến từ Cao Bằng: “Trước em chỉ nghĩ tình dục là bản năng, nhưng khi học mới hiểu tình dục còn là văn hoá, kinh tế, chính trị, xã hội nên bây giờ nhìn đâu cũng thấy tình dục”. Anh Kiều Văn Tu đến từ Đồng Tháp cũng có cùng suy nghĩ: “Trước khi học, tôi cũng nghĩ tình dục chỉ là vấn đề giữa hai cái chân nhưng nay tôi hiểu tình dục đa dạng và phong phú hơn thế”.

Tình dục không phải của riêng ai

Giống với quan điểm và suy nghĩ của nhiều người trong xã hội, khi mới tham gia khoá học, nhiều học viên cũng “mặc định” tình dục là giữa hai người khác giới, giữa những người trẻ hay những người “bình thường” về thể chất và trí tuệ… Có lẽ vì những suy nghĩ như vậy khá phổ biến trong xã hội nên báo chí mới thường đưa các câu chuyện yêu, kết hôn hay quan hệ tình dục của người đồng tính như là chuyện lạ. Hay những câu chuyện tình kiểu như câu chuyện tình của chàng trai trẻ và bà lão 80 hoặc việc gặp sự cố khi "yêu" của những người cao tuổi mới trở thành tin “giật gân” thu hút sự quan tâm của nhiều người.

Rất háo hức trước mỗi chuyến đi thực tế

Và cả những câu chuyện tình yêu, tình dục của những người khuyết tật, đặc biệt là khuyết tật nặng (người thiểu năng, khuyết tật vận động…) vẫn là một điều không tưởng với nhiều người trong xã hội, nhiều học viên trong VNIGSH cũng không ngoại lệ, cũng “lĩnh hội” những “quy ước bất thành văn” đó trong quá trình lớn lên, trưởng thành từ môi trường gia đình và xã hội. Bởi thế, khi những câu chuyện về mối quan hệ liên quan đến tình dục được diễn ra giữa những người nằm ngoài quy ước ấy, lập tức chúng trở thành những câu chuyện lạ thường, những điều đáng phải tranh luận và gây sự chú ý. Vì sự chú ý đó, vì điều mà người ta nghĩ là lạ thường ấy đã khiến cho biết bao câu chuyện tình của những người nằm ngoài quy chuẩn “bình thường” của xã hội đã không thể có một cái kết đời thường như họ mong đợi.

Bằng những phân tích cụ thể, những câu chuyện có thật, những chia sẻ chân thành của những người trong cuộc được ghi lại qua phim; cũng như được lắng nghe trực tiếp từ các chuyến đi thực tế, học viên của VNIGSH 3 dần dần hiểu được rằng “không có gì là chuẩn mực” cho tất cả mọi người, cái tốt, cái phù hợp cho mỗi người không phải là do người khác, do xã hội đưa ra mà là do chính những người trong cuộc cảm nhận và xây dựng. Tình dục của người già, của người đồng tính, người khuyết tật… cũng là những vấn đề mà mỗi người không thể lấy quan điểm, quy chuẩn do mình hay xã hội đặt ra để làm thước đo và đánh giá.

Chị Đinh Thị Thuý Diễm đến từ Cần Thơ chia sẻ chân thành: “Trước khi tôi tham dự khoá học, tôi còn chưa hiểu rõ về người đồng tính, nói thật tôi cảm thấy e dè khi tiếp xúc với một học viên là người đồng tính. Nhưng, trong suốt khoá học tôi có cơ hội được giao tiếp nhiều hơn với anh, thấy anh là người thậm chí còn năng động hơn chúng tôi, anh phát biểu, tham gia thảo luận nhóm, điều hành và tổ chức nhiều trò chơi trong lớp học, làm người dẫn chương trình… lúc này đây tôi đã xoá bỏ được cái ranh giới mà tôi hình dung ra giữa tôi và người đồng tính, tôi thấy mình gần gũi và thân thiện hơn với người đồng tính".

Thay cho lời kết

Trải qua mười ngày trao đổi, thảo luận chỉ chuyên về tình dục hầu hết mọi người đã sáng tỏ hơn. Nhiều học viên đã mô tả bước tiến của mình sau khoá học qua hình ảnh một bầu trời với vài ngôi sao tượng trưng cho những thông tin, kiến thức thu nhận được từ trước còn tản mạn và mơ hồ. Nhưng sau mười ngày học, bầu trời ấy đã nhiều sao hơn, đã lấp lánh hơn bởi những hiểu lầm đã được thay đổi, những điều chưa biết đã được bổ sung, những điều còn băn khoăn giờ đã được tường minh.

Cùng quan điểm về sự thay đổi theo hướng sáng tỏ hơn, chị Trần Thị Huệ đến từ Cần Thơ mô tả sự phát triển của mình qua hình ảnh hai đôi mắt ở hai thời điểm trước và sau khoá học. Trước khoá học đó là đôi mắt nhắm và như chị nói đó là vì “chị mù về tình dục” nhưng, sau khoá học đã thấy mình có thể mở mắt ra, thấy mình đã có thể nhìn và hiểu về tình dục một cách rõ ràng hơn.

Cũng thể hiện qua hình ảnh đôi mắt, nhưng đôi mắt qua bức vẽ của anh Lê Trung đến từ TP Hồ Chí Minh trước khi tham dự khoá học là một mắt nhắm, một mắt mở nhưng sau khoá học đã mở cả đôi mắt. Anh chia sẻ “Tôi học Y và cũng có học về tình dục, nhưng trước khoá học tôi chỉ nhìn vấn đề về tình dục dưới một con mắt đó là con mắt y học. Nhưng, khi tham dự khoá học này, tôi hiểu nếu chỉ nhìn như vậy thì sẽ thiên lệch, tôi sẽ nhìn vấn đề tình dục rộng hơn, bằng cả hai con mắt, và con mắt kia là nhìn tình dục dưới góc độ văn hoá, xã hội… ”.

Bên cạnh đó cũng có một số ý kiến khác lại thể hiện sự thay đổi của mình từ chỗ có một số câu hỏi về tình dục trước khóa học, sau khi học họ lại thấy mình có nhiều câu hỏi hơn về tình dục và điều đó thúc đẩy họ tiếp tục khám phá và tìm hiểu sâu hơn về lĩnh vực này.

Nói như Bs.Ths. Hoàng Tú Anh, giám đốc Trung tâm Sáng kiến Sức khỏe và Dân số - một trong các giảng viên của khoá học, những khám phá về tình dục không chỉ dừng lại ở khoá học 10 ngày này, đây là một lĩnh vực rộng, phong phú, đa dạng và khoá học này có thể chỉ là điểm khởi đầu cho những ai mong muốn tiếp tục khám phá và đi sâu vào nghiên cứu và làm việc trong lĩnh vực này.

Không thể gói gọn tất cả nội dung của một khoá học về tình dục 10 ngày trong khuôn khổ một bài viết, cũng không dễ dàng gì nói thay cảm nhận của tất cả các thành viên tham dự khoá học ở bài viết này. Song, nếu bạn thực sự còn chưa rõ về tình dục, bạn mong muốn tìm hiểu và khám phá sâu hơn về giới, tình dục và quyền bạn có thể tìm thấy câu trả lời ở những khoá học VNIGSH tiếp theo – một trong những chương trình đào tạo chuyên sâu về giới, tình dục và sức khoẻ đầu tiên ở Việt Nam.