Đối với các chương trình phát triển, nâng quyền là một thuật ngữ khá quen thuộc và thường được sử dụng như là chỉ số cho sự thành công và tính bền vững của chương trình. Thuật ngữ này không mới ở Việt Nam, tuy nhiên, cách phân tích, cách phiên giải và ngay cả việc sử dụng ngôn từ liên quan đến thuật ngữ này cũng còn nhiều tranh cãi. Đâu đó chúng ta vẫn thấy những từ khác nhau được sử dụng như “nâng quyền”, “trao quyền”, “nâng cao vị thế”. Để giúp độc giả có cái nhìn đầy đủ hơn về thuật ngữ này và giúp nâng quyền trở thành hiện thực, Trung tâm Thông tin Tư liệu về Giới, Tình dục và Sức khỏe xin dành trọn Bản tin số 4 này để cập nhật với độc giả về các thảo luận xung quanh khái niệm và chỉ số đo lường về nâng quyền, đồng thời giới thiệu một số mô hình can thiệp tiềm năng ở Việt Nam về nâng quyền cho các nhóm thiệt thòi và dễ bị tổn thương trong xã hội.

Để giúp mọi người có nhìn nhận đúng về nâng quyền, hai yếu tố quan trọng sẽ được giới thiệu trong Bản tin là “tính chủ thể” và bối cảnh xã hội. “Tính chủ thể” - khả năng ra quyết định có ý nghĩa với bản thân - là một khái niệm không thể tách rời khi nói về nâng quyền. Ta chỉ có thể biết về nâng quyền thông qua sự nhìn nhận và thể hiện tính chủ thể của cá nhân hay nhóm. Trong khi đó, bối cảnh xã hội - một yếu tố luôn thay đổi - không thể hiện nâng quyền nhưng lại là cơ sở để xác định một ứng xử nào đó đã là nâng quyền hay chưa. Nâng quyền không tồn tại độc lập và không có giá trị tuyệt đối mà chỉ có thể xác định và có ý nghĩa trong từng bối cảnh cụ thể.

Hai cuốn sách của Ngân hàng thế giới trong mục Điểm sách sẽ cung cấp thông tin về các khái niệm nâng quyền đang sử dụng cũng như các chỉ số đo lường. Hai cuốn sách này cũng chỉ ra các thách thức và bài học kinh nghiệm về áp dụng các khung khái niệm và các chỉ số đó trong thực tế. Trong cuốn sách thứ nhất, học giả Ruth Alsop và đồng nghiệp đưa ra một khung khái niệm đơn giản về nâng quyền, có thể sử dụng cả trong phân tích mang tính “hàn lâm” và ứng dụng thực tiễn. Khung khái niệm này nhấn mạnh mối quan hệ quyền lực luôn biến động và có tính tương tác giữa “chủ thể” và “cấu trúc”. Trong khi đó, ở cuốn sách thứ hai, Deepa Narayan lại nhấn mạnh các cách phiên giải khác nhau về nâng quyền khi nhìn ở hai góc độ khác nhau là “tiến trình” và “kết quả”. Bà cũng phân biệt bốn mức độ khác nhau của nâng quyền - cá nhân, gia đình, cộng đồng/ địa phương và xã hội/ quốc gia.

Trong mục giới thiệu các nghiên cứu và can thiệp, loạt bài nghiên cứu sẽ đưa ra các phân tích về nâng quyền, “tính chủ thể”, sự tự chủ và nội lực với các nhóm cụ thể như người dân tộc thiểu số, phụ nữ bị bạo lực, phụ nữ và trẻ em gái bị buôn bán, người có HIV, người làm nghề mại dâm, người di cư ngoại tỉnh v.v. Các tác giả trong các nghiên cứu đã thách thức cách nhìn truyền thống về những nhóm này là những “nạn nhân” yếu đuối và cần được bảo vệ.

Để minh họa cho các bàn luận lý thuyết, chúng tôi giới thiệu hai can thiệp về nâng quyền cho phụ nữ được thực hiện ở Việt Nam – một về phụ nữ tham chính, và một về phụ nữ bị bạo lực gia đình. Các ví dụ này là những minh họa sinh động cho mối quan hệ tương tác giữa “tính chủ thể” và thực hành/quyết định của một người và bối cảnh cá nhân và xã hội cụ thể của người đó, và tầm quan trọng của việc cần quan tâm đến các yếu tố này khi phân tích hay phiên giải nâng quyền.

Cuối bản tin vẫn sẽ là các thông tin về sự kiện và thông tin thư viện như thường lệ. Chúng tôi hy vọng rằng bạn đọc sẽ tìm được những thông tin hữu ích cho mình trong bản tin. Chúng tôi cũng mong nhận được các ý kiến góp ý của các bạn để bản tin ngày càng hoàn thiện hơn.

Bạn đọc vui lòng xem nội dung chi tiết ‘Điểm tin Giới và Tình dục’ tiếng Việt và tiếng Anh tại đây.

Ban biên tập rất mong tiếp tục nhận được ý kiến phản hồi của độc giả về bản tin cũng như những gợi ý về chủ đề, sách hay và thông tin về các chương trình dự án.

Mọi ý kiến đóng góp xin gửi về địa chỉ

Trung tâm Sáng kiến Sức khỏe và Dân số (CCIHP)

Số 2, ngách 49/41 Huỳnh Thúc Kháng, Hà Nội

ĐT: 844- 3577 0261 Fax: 844 – 3577 0260

Email: gsh@ccihp.org, nga@ccihp.org

Website: http://www.cihp.vn/ hoặc http://www.cihp.org.vn/

Trân trọng,
Bs. Th.S Hoàng Tú Anh
Giám đốc trung tâm